We leven in een tijd waarin de ‘monsters’ luid en duidelijk aanwezig zijn. Vladimir Poetin, Donald Trump, Benjamin Netanyahu, Xi Jinping, Recep Tayyip Erdoğan, Kim Jong Un, Bashar al-Assad, Nicolás Maduro, Alexander Lukashenko… namen die overal opduiken, met verhalen van oorlog, onderdrukking, corruptie en angst.
Maar weet je wat? Ik ben er niet bang voor.
Niet omdat ik denk dat ze onschuldig zijn. Niet omdat ik naïef ben. Maar omdat ik iets geloof dat ouder is dan hun macht: geen enkele dictator leeft eeuwig. Zolang de mens de onsterfelijkheid niet heeft bereikt, is elke tiran slechts een mens met een einddatum.
Charlie Chaplin sprak zijn legendarische woorden in 1940, midden in Wereldoorlog II, terwijl fascistische regimes Europa in hun greep hielden. Het was een tijd waarin Hitler, Mussolini en hun bondgenoten miljoenen mensen onderdrukten en uitroeiden. Zijn boodschap was een direct antwoord op dat fascisme, op de leugen dat macht, onderdrukking en haat sterker zouden zijn dan vrijheid, gelijkheid en menselijkheid.
“De haat van mensen zal voorbijgaan, dictators sterven, en de macht die ze van het volk namen, zal terugkeren naar het volk. En zolang mensen sterven, zal vrijheid nooit vergaan.”
Hun dagen zijn geteld. Dat is geen reden om achterover te leunen, maar wel om te begrijpen dat hun macht tijdelijk is, hoe groot die op dit moment ook lijkt.
Ja, ze kunnen intussen enorme schade aanrichten en moorden. Ze kunnen oorlogen ontketenen, democratieën uithollen, mensenrechten vertrappen. Maar angst verlengt hun macht. Maar onze moed verkort die.
Chaplin wist ook precies waar het kwaad vandaan komt:
“De ellende waaronder we lijden is slechts het voorbijgaande gevolg van hebzucht, van bitterheid — van mensen die bang zijn voor menselijke vooruitgang.”
En dat zien we vandaag nog steeds. Poetin, Xi, Erdoğan, Trump en al die anderen die koste wat kost hun macht willen behouden, doen dat omdat ze bang zijn voor verandering. Ze vrezen een wereld waarin mensen vrij denken, liefhebben ongeacht het binnen het heteronormatieve kader past, of door samenlevingen die hun stem laten horen.
Daarom wil ik niet wegkijken, maar ook niet verlamd raken door schrik. We moeten blijven spreken, blijven bouwen aan iets beters. Uiteindelijk is het niet hun onsterfelijkheid die ons bedreigt, die hebben ze simpelweg niet. Maar onze angst en ons zwijgen.
“Meer dan machines hebben we menselijkheid nodig. Meer dan slimheid hebben we vriendelijkheid en zachtmoedigheid nodig.”
We hebben geen behoefte aan nog meer muren, nog meer wapens, nog meer propaganda. We hebben behoefte aan solidariteit, mededogen en rechtvaardigheid.
Maar laten we eerlijk zijn, ook onze eigen Europese, Belgische, Vlaamse en Waalse regeringen falen in het waarmaken van Chaplins droom. Ze spreken mooie woorden over vrede, gelijkheid en duurzaamheid, maar handelen vaak in het belang van de grootmachten waar ook de dictators in zetelen en zeker niet dat van het volk. Ze investeren in wapens terwijl armoede groeit, sluiten deals met regimes die mensenrechten met voeten treden, en schuiven de grote uitdagingen zoals de klimaatverstoring, ongelijkheid, vrede voor zich uit alsof ze vanzelf zullen verdwijnen.
Ze vergeten dat “meer dan machines, we menselijkheid nodig hebben” niet zomaar een mooie zin is, maar een opdracht. Een opdracht die ze keer op keer laten liggen. Zolang onze politici banger zijn voor het verliezen van stemmen dan voor het verliezen van menselijkheid, zal Chaplins droom een verre horizon blijven.
En er is nog iets waar we wél bang voor moeten zijn onze eigen limiet van kennis. Want een gebrek aan inzicht maakt mensen vatbaar voor propaganda en manipulatie. In 2024 stemden velen voor extreme partijen of personen, deze die onze vrijheid in gevaar brengen, zoals Vlaams Belang. Een partij met standpunten en retoriek die gevaarlijk dicht aanleunen bij het fascisme waar Chaplin in zijn tijd tegen waarschuwde.
Daarom: leer, wees kritisch, zoek de waarheid op en stel vragen. Volg niet klakkeloos op wat zulke partijen verkondigen. Want vrijheid sterft niet alleen door de hand van een dictator, ze sterft ook door de passiviteit en onwetendheid van het volk.
Charlie Chaplins film heeft bij mij persoonlijk het politieke vlammetje doen branden. Zijn woorden en beelden bevatten voor mij meer kennis over mensenrechten en natuurbescherming dan het huidige politieke landschap ooit lijkt te bieden. Het heeft me laten inzien dat politiek meer is dan strategie en macht; het gaat over ethiek, menselijkheid en de wereld die we willen nalaten.
“Laten we vechten voor een wereld van rede, een wereld waarin wetenschap en vooruitgang leiden tot het geluk van alle mensen.”
Dat is geen utopie. Dat is de enige weg vooruit.
Dus ja ik zie de monsters, ik lees hun uitspraken, ik ken hun daden. Maar ik kies ervoor om niet bang te zijn. Niet omdat zij zwak zijn, maar omdat zij sterfelijk zijn. En omdat wij met velen zijn.
De dag zal komen dat hun standbeelden worden neergehaald, hun namen in geschiedenisboeken staan als waarschuwing, en hun macht slechts een voetnoot is. Tot die dag moeten we, net als Chaplin, blijven zeggen:
“Jullie, het volk, hebben de macht, de macht om machines te maken, de macht om geluk te scheppen. Jullie, het volk, hebben de macht om dit leven vrij en mooi te maken, om van dit leven een prachtig avontuur te maken.”
En dat is precies waarom ik niet bang ben voor dictators.
Reacties
Een reactie posten